Ақмола облыстық орыс драма театры

Тимур Кулов – жаңа буын режиссері, аты аңызға айналған Л.Е. Хейфецтің шәкірті, беделді сыйлықтардың лауреаты, қазіргі уақытта Санкт-Петербургтегі А.А. Брянцев атындағы ЖКТ бас режиссері. Оның сахналаған спектакльдер «Наурыз» және «Федерация» бастап «Мелиховская весна» және «АРТмиграция» дейінгі көрнекті театр фестивальдеріне, сондай-ақ Брянцев атындағы ЖКТ халықаралық фестиваліне («Радуга») үнемі қатысады. Г. Кариев атындағы Қазан ЖКТ қойылған «Приключения Рустема» спектаклі ерекше назар аударды: 2024 жылы ол «Золотая маска» ұлттық театр сыйлығы қазылар алқасының «Ел тағдырына қатысқаны және ұлттық қаһарманды іздегені үшін» атты арнайы сыйлығымен марапатталды. Бүгінде Тимур Куловтың есімі жеке қойылымдар шекарасынан асып, кеңейген: 2024 жылы Псковта «Кулов-фест» - оның шығармашылығына арналған фестиваль өтті, бұл өз кезегінде онымен қатарлас режиссерлер үшін сирек кездесетін жағдай. Фестиваль аясында АООДТ труппасы «Станционный смотритель» (А.С. Пушкиннің «Повести Белкина» бірі тақырыбындағы қиял) және М.Әуезовтің повесі бойынша «Лютый» спектакльдерін ұсынды.

2 мамырда АООДТ негізгі сахнасында Мұхтар Әуезовтің «Выстрел на перевале» шығармасы желісімен сахналанған Тимур Кулов қойылымының тұсаукесері өтеді. Жаңа қойылым режиссердің Мұхтар Әуезовтің мұрасына шығармашылық үндеуін жалғастырады: бұған дейін, 2022 жылы Тимур Кулов «Лютый» («Көксерек») спектаклін сахналаған болатын. Біз оның Әуезов әлемін қалай зерделеп, ақмолалық көрермендерді  күтетінін білуге тырыстық.

- Тимур, Сіз әртүрлі труппалармен жұмыс жасайсыз, АООДТ әртістері туралы не айта аласыз?

Мен 2022 жылдан бастап бүкіл труппамен төрт қойылымда жұмыс істедім. Жалпы, труппа өте мықты, алуан түрлі және сауатты жинақталған деп санаймын. Мұнда Сіз әртүрлі жұмыстарды қоя аласыз - мүмкін бәрі емес, бірақ көп. Елордада емес, Көкшетау сияқты шағын қалада орналасқан әрбір театр осындай труппаны жинақтай алмайды. Бұл, әрине, театр директоры Бейбіт Салауатұлы Бақтыгеревтің еңбегі. Өйткені, адамдарды тарту, олардың жұмыспен қамтылуын қамтамасыз ету және барлығына жұмыс істеуге қызығушылық тудыратын жағдайлар жасау өте үлкен жұмыс. Тағы бір маңызды мәселе бар: менің ойымша, АООДТ-да студиялық рух сақталған - олар алға қойған мақсатқа жету үшін уақытпен санаспайды. Бұл көзқарас тек жас емес, сонымен қатар тәжірибелі әртістерге де тән. Барлығы «қозғалысты», шығармашылық процесті қалайды. Бұл қандай сиқырмен АООДТ-да сақталып отыр –ол мен үшін жұмбақ. Үйрену керек. (Күледі)

- Сіз үшін Әуезовтің әлемі қандай?

Мұхтар Әуезов әлемі мені таңқалдырады. Маған оның қатыгездігі мен сентименталдылығы ұнайды. Дегенмен, мен сентиментализм жаман емес деп санаймын және ол өзін көрсетуі керек, бірақ ол авторда қалыпты мөлшерде. Маған оның қаттылығы, даласы, жабайы Батыс сияқты жабайы табиғаты өте қатты ұнайды.

- Сондықтан «Лютый» спектаклі вестерн жанрында сахналанған ба?

- Мен «Лютый» шығармасын оқығанда, оны Қазақстанда өмір сүрген Тарантино жазғандай сезіндім. Ия, және «Выстрел на перевале» шығармасы - бұл мүлдем басқа оқиға болса да, бірақ ұқсастық байқалады. Әуезов әлемі мен үшін өте үлкен истерн-сериал сынды, шартты «Нетфликсте», онда кейіпкерлер сериядан серияға көшіп, бір-бірін алмастыра алады. Далада осындай әртүрлі оқиғалар орын алатын көптеген қызықты кейіпкерлер кездесетін ғалам бар сияқты. Әуезовтің шығармашылығы бойынша театр сериалын жасауға әбден болады.

- Өте қызықты. Ал, келесі спектакльдің жанры қандай?

- Бастапқыда «саундрама» ретінде басталды. Алайда, біз канондардан алыстап бара жатырмыз, өйткені мен өзім саундраманың не екенін толық түсінбеймін, сондықтан шатастырмау үшін мен «музыкалық драма» деп атадым. Бұл жанрлар мәселесінде мен көп ойланып, қиналып қаламын. Мен оны былай айтамын:  – бұл шығарма үшін жалғыз лайықты жанр. Менің көзқарасым бойынша, бұл жанр «Выстрел на перевале» қойылымы үшін жалғыз лайықты жанр. Себебі авторда: «олар әндерін жалғастырды» деген сөздер кездеседі. Бұл мен үшін «Баллада о Бахтыгуле» – бір актіден тұратын ән.

- Шығарманың өзін оқығанда, оның басты тақырыбы кек алу сияқты әсер қалдырады. Салменнің адамдары соққыға жыққаннан кейін, кейіпкердің қайта «тірілгендей» болып, екі апта бойы жан тәсілім үстінде алысуына дәл осы себеп болады. Ал Сіздің басты тақырыбыңыз қандай?

- Әуезовтің кек алу тақырыбы өте күшті, ол әлбетте, спектакльде де бар. Бірақ бұл сөз менің есімнен шықпайды, ол біздің шындығымыз туралы: «Екі түйе соқтығысса, арасында шыбын өледі». Соңғы кезде бұл тіркес мені қатты мазалайды. Жарасбай мен Сальмен арасында қандай қақтығыс болса да,  ақырында олар өзара ымыраға келеді. Ал Бақтығұл мен Тектіғұл ше? Өкінішке қарай, олар сол байлардың жолында құрбан болады. Қалай болғанда да, бұл әділетсіз. Пафосты естілгенімен, бұл әлемнің құрылымы біртүрлі, адамшылыққа сай келе бермейді. Ал, жалпы алғанда, спектакльде әйел тақырыбы айрықша маңызды орын алады. Мен Хатша - Бақтығұлдың әйелі туралы айтып отырмын. Біз оны басты кейіпкер қылып көрсетіп жатқан жоқпыз, бірақ оған көбірек назар аударамыз. Мүмкін, заман өзгерген шығар. Әуезов бұл шығарманы жазған кезде қоғам қатты патриархалды болды, одан бері жүз жылға жуық уақыт өтті. Келесі жылы повесттің жазылғанына жүз жыл болады. Қазір уақыт та, әйел де өзгерді. Кем дегенде, біздің шығармашылық әлемде біз әйелдің орнын түбегейлі өзгертіп жатырмыз демеймін, бірақ сол бағытқа келе жатқан сияқтымыз. Қалай десек те, оның ықпалы бар.

- Қазіргі тұрақсыз уақытта спектакльдерде әйел бір жағынан «тұрақтандыратын күш» сияқты, тұрақты тірек секілді көрінеді.

- Тіпті айтар болсам, әйел бір күрделі функцияны өз мойнына алады, тіпті оған тән емес - біздің интерпретациямызда еркектік рөлді. Режиссер ретінде кейде автормен пікірталасқа түсемін, бұл қалыпты жағдай. Бұл біздің көркем қиялымыз. Финал әртүрлі болуы мүмкін, ал Әуезовте ол мен үшін айқын. Біз Хатшамен не болғанын толық түсінбейміз. Оны әлемге жіберген сияқты. Білетініміз, ол бай билерге қызметке орналасты, сол ғана. Ал одан әрі не болғанын өзімізше ойластырамыз.

- Репетициялар кезінде ойлағаныңыздан бөлек, Сіз үшін қандай жаңа дүниелер ашылды?

- Күн сайын бір жаңа дүние ашылып жатады. Міне, үзілісте Әуезовтің финалын оқып шықтым, осындай сәттерде өзіңнен де, өміріңнен де бұрын байқамаған нәрселерді аңғара бастайсың.

- бөлісе аласыз ба?

- Жоқ, мен бұны айта алмаймын. (күледі).

- Спектакль командасы туралы айтып берсеңіз?

- Актерлік құрамнан басқа, қазір менімен бірге Батырхан Сабыр композитор және саунд-дизайнер ретінде жұмыс істеп жатыр. Менің абсолютті бірлескен авторым және үлкен жұмыс көлемімен айналысатын серіктесім.

- Бұл спектакльдің көрермені ретінде кімдерді көресіз?

- Менің ойымша, бұны бүкіл отбасымен көру қызықты болады. Орта жас, аға буын және жастар аудиториясы. Болашақ спектакльдің Қазақстаннан тыс жерлерде де көрсетілуі үшін көп сапарға шыққанын қалаймын. Мен бұған үміттенемін. Алда бәрін құрастырып, жинақтап бір бүтін жасау үшін апта уақыт бар. Ең маңызды, қауіпті, қиын сәт - жұқа мұзда жүру сияқты.

- Сіздің бұл мұздан жеңіл өтуіңізге тілектеспін! Әңгімелескеніңіз үшін рақмет!

- Сізге де рақмет!

Сұхбатты жүргізген, Абдрахманова Қарлығаш, театрдың педагогика бөлімінің меңгерушісі.

28 сәуір, 2026 жыл